Πληρωμές με κάρτα
Οι πληρωμές με κάρτα στην Ελλάδα αυξήθηκαν ραγδαία την τελευταία δεκαετία, αλλά παραμένουν άνισες μεταξύ προϊόντων και υπηρεσιών.
Η χρήση καρτών στις καθημερινές συναλλαγές έχει μεταβάλει ουσιαστικά τον τρόπο με τον οποίο πληρώνουν οι καταναλωτές στην Ελλάδα την τελευταία δεκαετία. Σύμφωνα με μελέτη του ΙΟΒΕ, οι πληρωμές με κάρτα κατέγραψαν εκρηκτική αύξηση από το 2015 και μετά, ωστόσο η εξάπλωσή τους δεν ήταν ομοιόμορφη σε όλους τους κλάδους της οικονομίας. Παρότι οι κάρτες κυριαρχούν πλέον σε βασικές αγορές προϊόντων, η χρήση τους παραμένει περιορισμένη σε αρκετές κατηγορίες υπηρεσιών, όπως οι νομικές και ιατρικές υπηρεσίες.
Από τα capital controls στην ψηφιακή καθημερινότητα
Η ανοδική πορεία που σημειώνουν οι πληρωμές με κάρτα ξεκίνησε το 2015, με την επιβολή των capital controls, που λειτούργησαν ως καταλύτης για την αλλαγή των καταναλωτικών συνηθειών. Από τότε, ο αριθμός των συναλλαγών με κάρτα έχει αυξηθεί περισσότερο από 25 φορές, ενώ η συνολική αξία τους έχει υπερδεκαπλασιαστεί. Αν η οικονομική κρίση εξοικείωσε τους καταναλωτές με τη χρήση καρτών στις φυσικές αγορές, η πανδημία του 2020 επιτάχυνε τη μετάβαση στις ηλεκτρονικές συναλλαγές. Η διαδικτυακή χρήση καρτών αυξήθηκε ταχύτερα σε σχέση με τις συναλλαγές με φυσική παρουσία, τόσο κατά τη διάρκεια όσο και μετά την πανδημία.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η Ελλάδα κατέγραψε το δεύτερο υψηλότερο ρυθμό ανάπτυξης στις πληρωμές με κάρτα την περίοδο 2015-2024. Στην πράξη, η χώρα εμφανίζει τον υψηλότερο ρυθμό, καθώς η Λιθουανία προηγείται λόγω της έδρας της Revolut, της οποίας οι κάρτες χρησιμοποιούνται πανευρωπαϊκά. Παρά τη ραγδαία πρόοδο, η Ελλάδα μόλις το 2024 προσέγγισε τον μέσο όρο της ΕΕ και κατατάσσεται 19η μεταξύ των κρατών-μελών ως προς το μερίδιο για τις πληρωμές με κάρτα.
Προϊόντα έναντι υπηρεσιών: η μεγάλη απόκλιση
Η πλειονότητα των συναλλαγών με κάρτα εξακολουθεί να αφορά αγορές προϊόντων. Περίπου το 1/4 της συνολικής αξίας των πληρωμών με κάρτα πραγματοποιείται σε σούπερ μάρκετ και καταστήματα τροφίμων, ενώ οι υπηρεσίες κοινής ωφέλειας, όπως ηλεκτρικό ρεύμα, νερό και φυσικό αέριο, αντιπροσωπεύουν επιπλέον 8,5% της συνολικής δαπάνης. Σε επίπεδο αριθμού συναλλαγών, τα σούπερ μάρκετ διατηρούν την πρωτοκαθεδρία, απορροφώντας το 34,1% των συναλλαγών το 2025, με τα εστιατόρια και τα μπαρ να ακολουθούν τα τελευταία χρόνια. Παράλληλα, οι πληρωμές με κάρτα στις υπηρεσίες έχουν ενισχυθεί αισθητά. Το 2025, τέσσερις στις δέκα συναλλαγές με κάρτα αφορούσαν υπηρεσίες, έναντι ποσοστού μικρότερου από 1 στις 10 το 2015. Ωστόσο, το μερίδιο αυτό παραμένει χαμηλότερο από τη συμμετοχή των υπηρεσιών στη συνολική κατανάλωση, ιδίως στις συναλλαγές με φυσική παρουσία.
Υποχρεωτικά POS και περιορισμένη σύγκλιση
Η μελέτη του ΙΟΒΕ δείχνει ότι, παρά τα πρόσφατα μέτρα όπως η υποχρεωτική χρήση POS, οι πληρωμές με κάρτα εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται πολύ λιγότερο σε τομείς όπως οι ιατρικές και νομικές υπηρεσίες, η συντήρηση κατοικιών, η φροντίδα παιδιών, η εκπαίδευση και το πλύσιμο αυτοκινήτων, χωρίς σαφή τάση σύγκλισης. Σε άλλες κατηγορίες, όπως κουρεία, ινστιτούτα αισθητικής και αρτοποιεία, η χρήση καρτών παραμένει σχετικά χαμηλή, αλλά παρουσιάζει σταδιακή σύγκλιση. Αντίθετα, σε τομείς όπως οι υπηρεσίες ταξί, όπου εφαρμόστηκε υποχρεωτική αποδοχή ηλεκτρονικών πληρωμών, η χρήση καρτών έχει αυξηθεί σημαντικά, ξεπερνώντας το μερίδιο κατανάλωσης.
Σημαντικό όφελος για τα δημόσια έσοδα
Το ΙΟΒΕ έχει επανειλημμένα επισημάνει το θετικό ρόλο των πληρωμών με κάρτα στη μείωση της φοροδιαφυγής και στην ενίσχυση των εσόδων από ΦΠΑ. Μόνο το 2024, η επέκταση της χρήσης καρτών εκτιμάται ότι αύξησε τα έσοδα ΦΠΑ κατά 400 εκατ. ευρώ. Σύμφωνα με τη μελέτη, κάθε 10 ευρώ νέων δαπανών με κάρτα συνδέθηκαν με 0,53 ευρώ προηγουμένως μη εισπραχθέντων εσόδων, ενώ η σύνδεση των POS με τις φορολογικές αρχές φαίνεται να ενισχύει περαιτέρω τη φορολογική συμμόρφωση.
